Trabzon Kanuni EAHAile Hekimliği Kliniği
Aşı · Hızlı başvuru

Aşı kontrendikasyonları ve önlemleri

CDC/ACIP “General Best Practice Guidelines for Immunization” (kontrendikasyon ve önlem tabloları; CDC sayfası son güncelleme 25 Temmuz 2024) özetidir.

Türkiye'de uygulama. Bu sayfa ABD (ACIP) önerilerinin Türkçe özetidir; Türkiye'de uygulama Sağlık Bakanlığı genelgeleri ve ürün prospektüsleri esas alınarak yapılır, çelişkide bunlar geçerlidir. Bakanlığın güncel genelgesi bu sayfaya henüz işlenmemiştir. Türkiye için okunabilen kaynak: Türk Tabipleri Birliği, Birinci Basamak Sağlık Çalışanları İçin Aşı Rehberi (2019): ateş 38,5–39 °C'ye kadar tek başına aşı için engel sayılmaz; yumurta alerjisi KKK için kontrendikasyon değildir; canlı aşılar gebelikte ve immünsüpresyonda kontrendikedir; kan ürünü sonrası canlı aşı için bekleme süresi gerekir. Aşı Portalı'ndaki güncel talimatla karşılaştırın.

1. Temel kavramlar

  • Kontrendikasyon: ciddi advers reaksiyon riskini artıran durum; aşı yapılmaz. Çoğu geçicidir.
  • Önlem (precaution): ciddi reaksiyon riskini artırabilecek, tanıyı karıştırabilecek veya yanıtı azaltabilecek durum; genelde ertelenir, fayda riski aşıyorsa yapılabilir.
  • Her dozdan önce kontrendikasyon ve önlem taraması yapılır.
  • Orta/ağır akut hastalık (ateşli ya da ateşsiz) tüm aşılarda önlemdir; hafif hastalıkta aşı güvenlidir.
  • Görünüşte sağlıklı kişide rutin muayene veya ateş ölçümü ön koşul değildir. Planlı ameliyat/yatış tek başına kontrendikasyon değildir.
  • Tüm aşılar için ortak kontrendikasyon: önceki dozdan veya bileşenden sonra ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi).
  • Ağır immünsüprese kişiye canlı aşı genelde yapılmaz; gebelikte canlı atenüe virüs aşıları genelde yapılmaz.

2. Aşıya göre kontrendikasyon ve önlemler

Anafilaksi tüm satırlarda kontrendikasyondur ve tekrar yazılmamıştır; orta/ağır akut hastalık tüm aşılarda önlemdir.

AşıEk kontrendikasyonlarÖnlemler
Td / DT—Önceki tetanoz toksoidli aşıdan sonraki 6 hafta içinde GBS; Arthus tipi aşırı duyarlılık öyküsü (son dozdan ≥10 yıl geçene dek ertele)
DTaPÖnceki DTP/DTaP dozundan sonraki 7 gün içinde başka nedene bağlanamayan ensefalopatiİlerleyici nörolojik hastalık (infantil spazm, kontrolsüz epilepsi, ilerleyici ensefalopati; durum netleşip stabilize olana dek ertele); 6 hafta içinde GBS; Arthus öyküsü
TdapÖnceki DTP/DTaP/Tdap dozundan sonraki 7 gün içinde başka nedene bağlanamayan ensefalopatiİlerleyici veya stabil olmayan nörolojik hastalık, kontrolsüz nöbet; 6 hafta içinde GBS; Arthus öyküsü
Hepatit A——
Hepatit BMaya aşırı duyarlılığı—
Hib6 haftadan küçük bebek—
HPVMaya dahil bileşen alerjisiGebelikte önerilmez
IPV—Gebelik
İnfluenza – inaktif (IIV)Önceki grip aşısı veya bileşeninden sonra anafilaksiÖnceki grip aşısından sonraki 6 hafta içinde GBS
İnfluenza – rekombinant (RIV)RIV bileşenine anafilaksi6 hafta içinde GBS
İnfluenza – canlı atenüe (LAIV)Gebelik; immünsüpresyon; aspleni; çocuk/ergende aspirin-salisilat; 2–4 yaşta son 12 ayda astım/hışıltı; aktif BOS sızıntısı; koklear implant; ağır immünsüprese kişiyi koruyucu ortamda bakan temaslılar; yakın zamanda grip antiviral ilacı (oseltamivir/zanamivir 48 saat, peramivir 5 gün, baloksavir 17 gün)6 hafta içinde GBS; ≥5 yaşta astım; gripten komplikasyon riskini artıran tıbbi durumlar
MenACWY—Prematürite (MenACWY-CRM, 9 aydan küçük bebek)
MenB—Gebelik; lateks duyarlılığı (MenB-4C)
KKK (MMR)Gebelik; bilinen ağır immün yetmezlik (hematolojik/solid tümör, kemoterapi, konjenital immün yetmezlik, uzun süreli immünsüpresif tedavi, ağır immünsüprese HIV); birinci derece akrabada kalıtsal immün yetmezlik öyküsü (bağışıklık kanıtlanmadıysa)Son 11 ay içinde antikor içeren kan ürünü (aralık ürüne göre değişir); trombositopeni/trombositopenik purpura öyküsü; TCT veya IGRA gerekliliği; aktif TB şüphesi (MMR ertelenir)
SuçiçeğiGebelik; bilinen ağır immün yetmezlik (MMR ile aynı); birinci derece akrabada kalıtsal immün yetmezlik öyküsüSon 11 ay içinde antikor içeren kan ürünü; aşıdan 24 saat önce asiklovir/famsiklovir/valasiklovir (aşı sonrası 14 gün kullanmaktan kaçın); aspirin veya aspirin içeren ürün
Zoster——
Pnömokok konjuge (PCV)Önceki PCV veya difteri toksoidi içeren aşıdan/bileşeninden sonra anafilaksi—
PPSV23——
RotavirüsSCID; invajinasyon öyküsüSCID dışı immün yetmezlik; kronik gastrointestinal hastalık; spina bifida veya mesane ekstrofisi (RV1, lateks nedeniyle)

Dipnotlar (CDC). (1) Yüksek doz steroid: ≥2 hafta günde 20 mg veya 2 mg/kg prednizon eşdeğeri. (2) HIV'li çocukta suçiçeği aşısı CD4 ≥%15 ise, KKK ≥12 aylıkta ve ağır immünsüpresyon yoksa yapılır (≤5 yaşta CD4 ≥%15 en az 6 ay; >5 yaşta CD4 ≥%15 ve ≥200/mm³ en az 6 ay). (3) KKK ve suçiçeği aynı gün yapılabilir; aynı gün yapılmazsa en az 28 gün ara. (4) KKK aynı gün TCT/IGRA ile yapılabilir; test sonraya kalırsa aşıdan sonra ≥4 hafta ertelenir. (5) Suçiçeği aşısı sonrası aspirinden üretici 6 hafta kaçınmayı önerir (Reye sendromu). (6) Zoster için CDC tablosunda yalnızca anafilaksi ve orta/ağır hastalık yazılıdır; rekombinant zosterde ürün prospektüsüne bakın. Dengue ve MPSV4 kapsam dışıdır.

3. Yanlış kontrendikasyonlar (aşı yapılabilir)

Tüm aşılar için

  • Hafif akut hastalık, ateşli olsa da
  • Önceden fizik muayene yapılmamış, iyi görünümlü kişi
  • Antimikrobiyal tedavi (oral tifo Ty21a, bazı antiviraller suçiçeği aşısı ve LAIV hariç)
  • Nekahet dönemi
  • Prematürite (hepatit B aşısında bazı durumlar istisna)
  • Enfeksiyon hastalığına yakın zamanda maruziyet
  • Penisilin veya aşı dışı alerjiler, ailede alerji, alerjen immünoterapisi
  • GBS öyküsü (istisna: grip veya tetanoz toksoidli aşıdan sonraki 6 hafta içindeki GBS = önlem)

Aşıya göre

AşıEngel olmayan durumlar
DTaP / TdapÖnceki dozdan sonra 48 saat içinde ateş (Tdap için ≥40,5 °C), HHE, ≥3 saat inatçı ağlama; ≤3 gün içinde nöbet; ailede nöbet/SIDS; stabil nörolojik durum (serebral palsi, iyi kontrollü nöbet, gelişimsel gerilik); Tdap: Arthus olmayan yaygın uzuv şişliği, brakiyal nörit, anafilaktik olmayan lateks alerjisi, emzirme, immünsüpresyon
Hepatit BGebelik; otoimmün hastalık (SLE, RA)
HPVİmmünsüpresyon; önceki anormal Pap testi; bilinen HPV enfeksiyonu; emzirme; genital siğil öyküsü
İnaktif influenzaAğır olmayan (örn. kontakt) lateks, timerosal veya yumurta alerjisi; warfarin veya aminofilin kullanımı
IPVÖnceden ≥1 doz oral polio aşısı almış olmak
LAIVKronik hastalığı/immün yetmezliği olan hastalara bakan sağlık çalışanı veya temaslıları (koruyucu ortamdaki ağır immünsüprese hasta istisna); emzirme
KKK (MMR)Pozitif TCT; aynı gün TCT/IGRA; emzirme; alıcının annesinin veya ev içi temaslının gebeliği; alıcının doğurganlık çağında kadın olması; ev içinde immün yetmezlikli kişi; asemptomatik/hafif semptomlu HIV; yumurta alerjisi
SuçiçeğiEv içi temaslının gebeliği; ev içinde immün yetmezlikli kişi (aşı sonrası 7–25. günlerde döküntü çıkarsa döküntü geçene dek immünsüprese kişilerle doğrudan temastan kaçın); asemptomatik/hafif semptomlu HIV; hümoral immün yetmezlik
ZosterDüşük doz metotreksat (≤0,4 mg/kg/hafta), azatiyoprin (≤3 mg/kg/gün) veya 6-MP (≤1,5 mg/kg/gün); kronik hastalığı olan hastalara bakan sağlık çalışanı/temaslılar
PPSV23İnvaziv pnömokok hastalığı veya pnömoni öyküsü
RotavirüsPrematürite; ev içinde immünsüprese veya gebe kişi

4. Enfeksiyon durumlarında karar

DurumKarar
Hafif ÜSYE, hafif ishal, otitis media (ateşli/ateşsiz)Aşı yapılır
Orta veya ağır akut hastalıkErtele; düzelince aşıla (tanısal karışıklığı önlemek için)
Antibiyotik kullanımı, nekahet dönemiAşı yapılır
Enfeksiyona yakın zamanda maruziyet; hastalıktan iyileşmeGenelde engel değil
Aktif TB şüphesiMMR ertelenir
Ağır immünsüpresyonla giden enfeksiyon (örn. ağır immünsüprese HIV)Canlı aşı yapılmaz; HIV'de CD4 eşiklerine göre karar (dipnot 2)
Asemptomatik/hafif semptomlu HIVMMR ve suçiçeği aşısı yapılabilir (eşiklere göre)
Antikor içeren kan ürünü (≤11 ay)MMR ve suçiçeği için önlem; aralık ürüne göre değişir
Yakın zamanda antiviral kullanımıSuçiçeği aşısı ve LAIV için bekleme süreleri geçerli

CDC “hafif” ve “orta/ağır” için sayısal ateş eşiği vermez; karar klinik yargıyla verilir. Türkiye'de TTB 2019 rehberi ateşte 38,5–39 °C eşiğini anar (yukarıdaki kutu).

5. Yaşlı erişkin

Kontrendikasyonlar yaşa göre değil aşıya göre belirlenir.

AşıKontrendikasyonÖnlemEngel olmayan
Pnömokok (PCV, PPSV23)Önceki doz/bileşenden sonra anafilaksi (PCV'de difteri toksoidli aşılar dahil)Orta/ağır akut hastalıkÖnceki pnömokok hastalığı veya pnömoni (PPSV23)
İnfluenza (IIV, RIV)Önceki grip aşısı/bileşenden sonra anafilaksi6 hafta içinde GBS; orta/ağır akut hastalıkAğır olmayan yumurta, lateks, timerosal alerjisi; warfarin/aminofilin
ZosterÖnceki doz/bileşenden sonra ciddi alerjik reaksiyonOrta/ağır akut hastalıkDüşük doz metotreksat, azatiyoprin, 6-MP
Td/TdapÖnceki doz/bileşenden sonra anafilaksi6 hafta içinde GBS; Arthus öyküsü (10 yıl kuralı); orta/ağır akut hastalıkBrakiyal nörit; stabil nörolojik hastalık; immünsüpresyon; emzirme
  • KOAH, kalp yetmezliği, diyabet gibi kronik hastalıklar kontrendikasyon veya önlem değildir; bu hastalar öncelikli gruptadır.
  • İmmünsüpresif tedavi (steroid, biyolojik ajan vb.) alan hastada canlı aşılar kontrendikedir; inaktif aşılarda kısıt yoktur, yanıt azalabilir.

Kaynaklar

  • CDC. Contraindications and Precautions. General Best Practice Guidelines for Immunization (ACIP), Tablo 4-1 ve 4-2. cdc.gov
  • Türk Tabipleri Birliği. Birinci Basamak Sağlık Çalışanları İçin Aşı Rehberi, 2019.
  • T.C. Sağlık Bakanlığı. Aşı Portalı: asi.saglik.gov.tr (güncel takvim ve talimatlar).

Hızlı başvuru özetidir; tanı ve uygulama kararı hekime aittir. Hazırlanma: 12 Ekim 2026 Pazartesi.